New Page 1

Etten-Leur

26A. Etten in beeld

Deel 1

(Foto: 15 september 2010)

Etten-Leur is een plaats en gemeente in de provincie Noord-Brabant.

De gemeente telt 40.561 inwoners (1 augustus 2006, bron: CBS)

en heeft een oppervlakte van 55,90 km2 (waarvan 0,61 km2 water).

Pastorie Lambertusparochie – Markt

Molen aan de Bisschopsmolenstraat (1744)

Geschiedenis:

Etten en Leur was tot 1968 de oude naam van de huidige gemeente Etten-Leur.

De lintdorpen Etten en Leur waren de enige woonkernen in deze gemeente.

Rond 1968 waren de dorpjes volledig aan elkaar vastgegroeid.

Zicht in de Bisschopsmolenstraat

Hoekpand – Achter de Molen/Zundertseweg

In 1953 vond een grenscorrectie plaats met de gemeente Rucphen,

waarbij het dorp Sint-Willebrord, dat ontstaan was in het grensgebied tussen de gemeenten Hoeven, Rucphen en Etten en Leur

in zijn geheel aan de gemeente Rucphen kwam.

2 Witte panden – Hoek Markt/Stationsstraat

Heilig Hartkerk aan de Kerkwerve nummer 2

Etten-Leur ligt tussen Breda en Roosendaal.

Omliggende plaatsen zijn Prinsenbeek, Hoeven, Rucphen en Sint-Willebrord.

Zicht in de Bisschopsmolenstraat

Torenflat nabij de parkeergarage

Etten-Leur heeft een recent vernieuwd centrum (in Etten) en bestaat uit 12 wijken:

Baai, Banakkers, Buitengebied, Centrum West, Centrum Oost, De Grient, De Keen, Etten-Leur-Noord,

Grauwe Polder, Hoge Neerstraat, Hooghuis en Sanderbanken.

Binnen de gemeentegrenzen liggen geen andere kernen.

Zicht op de Markt

Nieuwbouw nabij de parkeergarage

Etten is van oudsher het middelpunt van de gemeente, waar dan ook het oude raadhuis te vinden is.

Het raadhuis stamt uit 1776 en is een ontwerp van Philip Willem Schonck.

Eerder ontwierp Schonck ook de Gemeentetoren uit 1771.

De toren vormt een geheel met de voormalige Nederlands-Hervormde kerk uit de 13e eeuw.

Pand “De Linden” op de Markt

Nieuwbouw in Torenpad

Andere bezienswaardigheden in Etten zijn:

Sint Paulushofje

Huis De Zwaan (1628)

de Moeierboom, een oude lindeboom

Aan de Bruininkhuizen bevindt zich het koetshuis,

het enige restant van het 17e-eeuwse landhuis van de familie De Nobelaer.

Restaurant “De Zwaan” (1628) – Markt 7

Theater en Congrescentrum “De Nobelaer” – Anna van Berchemlaan 2

Leur:

De kern van Leur ligt ten noordoosten van Etten.

Op de hoek van het Van Bergenplein en de Lange Brugstraat staat het Trouwkerkje.

Het interieur van dit voormalige Nederlands Hervormde kerkje dateert uit 1614 en er is een Jacobus Zeemansorgel uit 1717.

Sinds 1971 is het kerkje in gebruik als trouwzaal.

Aan de Korte en Lange Brugstraat staan diverse fraaie panden.

Onder andere het woonhuis van Heerma van Voss uit 1853 en de neogotische St. Petruskerk uit 1889.

Aan het Van Bergenplein staan verder het voormalige paardentramstation en het imposante gebouw Het Hooghuys (oorspronkelijk uit 1893).

Bisschopsmolenstraat 156

Het Waaggebouw in het Oderkerkpark

Zie het artikel, ingezonden door Nel Mathijssen: Verplaatsing waaggebouw Etten-Leur

Een belangrijke attractie van Leur is een oude zwaaikom die het begin vormt van de Leurse Haven.

Aan de Geerkade staat stellingmolen “De Lelie” en het gebouw “De Ster.”

Tot voor kort stonden aan de kade industriële pakhuizen, inmiddels zijn deze gesloopt.

Deze rij zijn grotendeels vervangen door nieuwe woningen in oude stijl.

Oude Raadhuis (1776) - Markt

Monument – Oderkerkpark

Musea:

In de gemeente zijn diverse historische instellingen te bezoeken.

Zo kan men deze musea vinden:

Heemkundig museum Jan uten Houten, in het Sint Paulushofje

Het drukkerijmuseum

Het Agrarisch museum

Het Huysmuseum

Naast deze musea zijn er ook nog andere historische panden bekijken.

Er staan drie molens binnen de gemeentegrenzen: Molen De Lelie, de Bisschopsmolen en de Zwartenbergse Molen.

Er zijn ook nog tal van monumentale boerderijen te bewonderen.

Pand naast kerk - Markt

Hotel-Restaurant “Ten Bosch” – Oude Bredaseweg 2

Evenementen:

Jaarmarkt

Leurse Havenfeesten

Smartlappenroute

MaMi-spektakel

Lelieloop

Popelucht

Stadskantoor – Roosendaalseweg 4

Moeierboom (Lindeboom) uit 1774 op Markt

Culturele instellingen:

In Etten-Leur zijn ook diverse instellingen voor de beeldende kunst.

Doornbos is het centrum voor de beeldende kunst in de gemeente.

Deze biedt verschillende disciplines aan zoals: beeldhouwen, tekenen en fotografie.

Sint-Frans is het gemeentelijk centrum in de kunsten voor de muziek, dans en theater.

Daarnaast zijn er in de gemeente diverse dansscholen en koren te vinden.

Bisschopsmolenstraat 160

Zicht op de Markt

De Nobelaer vormt vaak het platform voor de diverse artiesten, deze instelling is het theater van de gemeente.

De Nobelaer, de bibliotheek en het centrum voor de kunsten Sint-Frans zitten samen in het gelijknamige pand “De Nobelaer.”

Ook het Popcollectief Etten-Leur (POPEL) en de Speel-o-theek “Sam Sam” zijn gevestigd aan de buitenzijde van het gebouw “De Nobelaer.”

Omdat het herstellen en het opknappen van dit pand te duur zou worden, wordt er nu gesproken over een nieuwe vestiging.

Dit zou dan worden omgedoopt in het “Sociaal cultureel en educatief Knooppunt.”

Dan zou ook Doornbos zich in het nieuwe pand vestigen.

Zodoende kan er beter worden samengewerkt tussen de diverse (6) culturele instellingen.

Ook het UITpunt Etten-Leur, het centrale informatiepunt voor kunst, cultuur en uitgaan, krijgt een plek in het nieuwe onderkomen.

Ook Local FM, de locale radio van Etten-Leur, zal zich vestigen in het toekomstige nieuwe gebouw.

Nederlands Hervormde Kerk (13e eeuw) – Markt

Sint Paulushofje (1681) - Markt

Historische personen:

Vincent van Gogh

De meest bekende schilder van Etten-Leur is Vincent van Gogh, hij woonde en werkte in 1881 in de gemeente.

Zijn vader was dominee in Etten-Leur.

Het kerkgebouw van de vader van Vincent doet nu dienst als raadszaal.

In de gemeente staan diverse verwijzingen naar de beroemde schilder,

zo is er een standbeeld van hem, deze staat op de plek van de voormalige pastorie.

Standbeeld Vincent van Gogh, naast Stadskantoor

(Foto: 15 september 2010)

Adriaan van Bergen

Nauw verbonden met de cultuurhistorie is de Leurse turfschipper Adriaan van Bergen.

Prins Maurits veroverde in 1580 Breda van de Spanjaarden (zie Turfschip van Breda).

Adriaan van Bergen bedacht het plan om een aantal soldaten te verbergen onder zijn lading turf.

Omdat Adriaan van Bergen regelmatig met turf de stad invoer, werd zijn schip niet meer gecontroleerd.

Op de dag van de inname trok Adriaan van Bergen zich echter terug omdat hij het plan niet meer zag zitten.

Maar twee neven waren bereid het schip met turf en 70 soldaten Breda binnen te varen.

De soldaten konden het kasteel en de stadspoort veroveren op de Spanjaarden.

Na de verovering werd de turfschipper vorstelijk betaald en ging hij in Breda wonen.

Deze inwoner van Etten-Leur is nog steeds prominent aanwezig in de gemeente.

Zo is er een standbeeld van hem, dit standbeeld kijkt uit over de nieuwe haven en om hem te eren zijn er elk jaar de havenfeesten in Etten-Leur.

In Leur is ook een zalencentrum te vinden met de naam “Het Turfschip” en is er ook nog een “Adriaan van Bergenplein.”

Winkelblok – Raadhuisplein

Lambertuskerk - Markt

Heerma van Voss

Heerma van Voss kocht in 1868 voor 25.000 gulden aandelen in een suikerfabriek op de Leur.

Deze fabriek was zijn tijd ver vooruit en had onder meer elektrisch licht en een eigen telefoon.

Al snel werd hij een rijke industrieel.

Hij gaf de gemeenschap een gaarkeuken, een post- telefoon- telegraafkantoor, een draaibug en het bovengenoemde beeld van Adriaan van Bergen.

Toen de gemeente de gemeentetoren niet meer kon restaureren vanwege financiële problemen schoot van Voss te hulp,

hij schonk het geld op de voorwaarde dat de gemeente de toren voortaan beter zou onderhouden.

Bij het 40-jarig bestaan van zijn suikerfabriek kreeg de gemeente een primeur.

Mensen uit de wijde omgeving kwamen richting Etten-Leur,

de stoomtram was helemaal vol en de prijzen voor een kaartje liepen op tot 50 gulden.

Er werden extra treinen ingezet.

De reden hiervoor was dat de eerste vliegtuigopstijging van Nederland zou gaan plaatsvinden in de gemeente op 27 juni 1909.

Van Voss liet hiervoor de Franse piloot Charles graaf de Lambert overkomen met zijn Wright Flyer.

Deze 4 minuten durende vlucht maakte van Nederland een luchtvaartland.

Ter herinnering aan deze vlucht staat er een gedenknaald op de plek waar de eerste vlucht plaatsvond.

Bisschopsmolenstraat 24-26

“D’Apteek” - Markt

Onderwijs:

In de gemeente zijn 14 basisscholen te vinden, de meeste hebben een rooms-katholieke identiteit.

Namelijk 6 van deze scholen zijn gebaseerd op deze religieuze stroming,

daarnaast zijn er 3 protestants-christelijke basisscholen.

De andere scholen zijn brede of openbare scholen.

Daarnaast zijn er nog twee middelbare scholen, de KSE (Katholieke Scholengemeenschap Etten-Leur) en het Munnikenheide College.

Er is ook nog een vestiging van het ROC (Regionaal Opleidings Centra) in Etten-Leur.

Café-Zaal “De Brouwer” – Bisschopsmolenstraat 34

Verkeer:

Tot 1999 moest het doorgaande verkeer tussen Roosendaal en Breda de kern van Etten-Leur doorkruisen.

Op 23 november 1999 werd de A58 ten zuiden van Etten-Leur geopend,

zodat de doorsnijding en leefbaarheidsproblemen grotendeels verdwenen.

Moederhuis Zusters Franciscanessen – Bisschopsmolenstraat

Het tracé van de oude rijksweg is nog steeds te herkennen aan straatnamen, zoals de Roosendaalseweg en de Bredaseweg.

Heden ten dage loopt er echter nog wel een spoorlijn dwars door de gemeente, deze geeft de scheiding weer tussen Etten en Leur.

Er is veel discussie in de gemeente of deze spoorlijn ook dient te worden omgelegd, om zo de verbinding tussen Etten en Leur te bevorderen.

Een ander voordeel is dat er dan meer treinen met gevaarlijke stoffen kunnen rijden, de huizen staan in de huidige situatie namelijk te dicht op het spoor.

Het openbaar vervoer in Etten-Leur bestaat uit de spoorverbinding bij Station Etten-Leur en drie streekbuslijnen.

Daarnaast is er een buurtbus en een wijkbus.

Kinderwinkel – Bisschopsmolenstraat 74

Mijn indruk van Etten: Etten is het grootste gedeelte van de gemeente Etten-Leur. De bezienswaardigheden beginnen vanaf de spoorwegovergang aan de Hoevenseweg en eindigen praktisch bij de Bisschopsmolen. De Markt ‘oogt’ nog steeds prachtig. De Markt is in de loop der jaren opnieuw ingericht en ook niet meer zo druk met het verkeer als vroeger. De Markt kende ik al wel, maar als je in de buurt komt van de Nederlands Hervormde Kerk, zie je gelijk dat de gehele ‘inrichting’ is veranderd. Wat vroeger ook nog Markt heette is nu het Raadsplein geworden, met praktisch allemaal nieuwbouw, waaronder veel winkels. Dit dan op de plaats waar eens de snelweg liep. Sinds de wegomlegging was ik hier niet meer geweest en alles was dus nieuw voor mij. Een heel nieuw winkelcentrum is hier verrezen. Bovendien is men nog steeds bezig het ene na het andere nieuwe gebouw te plaatsen. Men is er een echte stad van aan het maken. Doch een stukje verder begint de Bisschopsmolenstraat en die is nog steeds in de staat zoals hij vroeger ook was, met enkele nieuwe panden hier tussenin. Vooral een stuk verder, nabij de Molen. Voor mensen die van winkelen houden is Etten een aanrader van de eerste orde. Vanaf de Spoorlaan tot aan de molen toe, toch wel een kilometer of twee lang, vind je de meest uiteenlopende soorten winkeltjes die je maar kunt bedenken en alles straalt een geweldige sfeer uit. Het winkelcentrum zelf heb ik niet bezocht, maar weet dat het er goed vertoeven is. Je kunt in Etten best wel een hele dag doorbrengen. De Horeca is hier ruimschoots aanwezig. Mijn fotoreportage is beperkt gebleven tot de Markt en de Bisschopsmolenstraat en ‘schoot’ nog weleens een straatje in. De meeste bezienswaardigheden, vooral uit vroegere tijden, zijn dan ook hier slechts te vinden. Maar ook, zoals in Leur schoot het me later te binnen dat ik nog wel wat vergeten ben. Geen nood, ik ga zeker nog ’n keer terug en maak dan de zaak compleet.

Aanvulling:

(25 augustus 2008)