20A. Geertruidenberg in beeld

Geertruidskerk, met op de voorgrond de voormalige Synagoge

Deel 1

Geertruidenberg is een stad en gemeente in het noordwesten van Noord-Brabant.

Per 1 juli 2006 had deze gemeente 20.766 inwoners (bron: CBS).

18e Eeuwse hardstenen waterpomp op de Markt

In het verleden behoorde de stad tot het graafschap Holland en het latere gewest Holland en is daar zelfs de eerste stad met stadsrechten van, hoewel veel mensen het gebied waarin Geertruidenberg ligt niet meer rekenen tot Holland, omdat het tegenwoordig in de provincie Noord-Brabant ligt, kan men formeel nog altijd met globaal genomen grenzen het in Holland situeren. Ook behoorde ze tot de Zeven Vestingsteden. Geertruidenberg kent een schutterij. Geertruidenberg is lid van de Nederlandse Vereniging van Vestingsteden.

Haven (1)

Haven (2)

Het tegenwoordige Geertruidenberg:

Ondernemers en inwoners heten u graag van harte welkom. De inwoners zijn trots op hun gemeente en wie er eens komt, komt er graag weer terug. Hollands oudste stad Geertruidenberg met een prachtige historische kern, met vestingwallen, bolwerken en ravelijnen. Het eeuwenoude marktplein omzoomt door schaduwrijke lei-linden. De statige toren van de Geertruidskerk kijkt al eeuwenlang uit over stad en inwoners. Als u op uw gemak door de historische kern loopt, fietst of op een van de terrasjes uitrust en in verwondering om u heen kijkt, dan proeft u de sfeer van vroeger tijden, toen Geertruidenberg een belangrijke handelsstad was. Gezellige en culinair aantrekkelijke horecagelegenheden versterken graag en op professionele wijze de inwendige mens. Geertruidenberg biedt mogelijkheden voor elke beurs.

Museum “De Roos” aan de Markt 46

(Foto: 18 maart 2010)

Arsenaal – Elisabethstraat

(Foto: 18 maart 2010)

Ingang Kerkhof – Elisabethstraat

In de gemeente Geertruidenberg zijn de afstanden klein. Over de brug die de rivier De Donge, de poort naar de Biesbosch, overspant, staat u aan de rand van het centrum van het gemoedelijke en gezellige Raamsdonksveer. Een dynamisch dorp met beeldbepalende panden en resten uit het verleden rondom de Haven en het Heereplein. Met Fort Lunette en even verderop bedrijventerrein Dombosch, het verrassende Nationaal AutomobielMuseum dat een bezoek meer dan waard is.

Een van de diverse opgestelde kanonnen

Geertruidskerk

Enkele panden aan de Markt

De gemeente Geertruidenberg heeft voor elk wat wils. Niet meer dan enkele minuten van Raamsdonksveer biedt het landelijk gelegen Raamsdonk u een ander gezicht. Een oase van rust voor uw fiets- of wandeltocht langs typische Langstraat boerderijen. Neem zeker ook even tijd voor een stapje terug in het verleden. Een bezoek aan Rijtuig Museum De Koetserij helpt u daarbij. Een overtochtje over het Oude Maasje met het speciale fietsveer is een aanrader! De gemeente Geertruidenberg biedt u meer dan u denkt!

De Vest (1)

De Vest (2)

Geschiedenis Geertruidenberg (1):

Sint Gertrudis:

De naam Geertruidenberg komt van “berg van Sint Gertrudis.” In werkelijkheid is de “berg” slechts het hoogste punt van een zandrug. Sint Gertrudis zou al in 645 na Christus hier een klooster gesticht hebben.

Voormalig Gemeentehuis aan de Markt

(Foto: 18 maart 2010)

Ingang Marktkazerne (Hoofdwacht) aan de Venestraat

(Foto: 18 maart 2010)

Bord tegen de kazerne

(Foto: 18 maart 2010)

Sint Elisabethvloed:

Geertruidenberg is Hollands oudste stad. Met het verlenen van de stadsrechten in 1213 werd Geertruidenberg de eerste stad van het Graafschap Holland. De stad was een belangrijk handelscentrum waar graven, edelen en vertegenwoordigers samen kwamen. De Sint Elisabethsvloed in 1421 maakte een einde aan deze enorme bloeiperiode. Op de 18e van Slachtmaand (november) 1421, werd de Grote of Zuid-Hollandse Waard namelijk getroffen door een geweldige orkaan. Een dergelijke orkaan had sinds mensenheugenis nog niet gewoed. Dijken noch sluizen waren bestand tegen deze vreselijke ramp.

Het Weeshuis - Venestraat 54

(Foto: 18 maart 2010)

Bord tegen het weeshuis

(Foto: 18 maart 2010)

Sleutel van Holland:

Geertruidenberg is steeds zowel als front- en vestingstad van grote betekenis geweest. Dit kwam omdat de stad aan belangrijke vaarroutes lag. Geertruidenberg werd daarom ook wel “Sleutel van Holland” genoemd. In 1319 werd de stad ommuurd met rondelen en poorten. Na de inname van de stad door de Staatsen geeft Prins Willem van Oranje opdracht om de stadsmuur geleidelijk te vervangen door vestingwerken.

Vishalletje – Vismarktstraat

(Foto: 18 maart 2010)

Strijd:

Er is veel strijd geleverd om Geertruidenberg. Ook tijdens de 80-jarige oorlog voerde oorlog mee om de stad. De Staatsen wilden de stad behouden, terwijl de Spanjaarden de stad in handen wilden krijgen. In 1589 kochten de Spanjaarden de stad uiteindelijk voor een grote som geld van het muitende Engelse garnizoen. In het jaar 1593 lukte het Prins Maurits om de stad weer aan de zijde van Holland te krijgen en de Spanjaarden eruit te verdrijven. Pas vanaf 1813, door de eenwording van het Verenigd Koninkrijk, behoort Geertruidenberg definitief bij Brabant.

”De Schattelijn” (rechts) in de Vismarktstraat

(Foto: 18 maart 2010)

Dorpspomp naast het Vishalletje – Vismarktstraat

Zicht vanaf een Vest richting Geertruidenberg

Eeuwenoude vestingstad:

Ook nu nog ligt langs de oevers van de Bergse Maas en Donge het vestingstadje Geertruidenberg, Hollands oudste stad. U zult zien dat nog een groot deel van de uitgelegde vestingwerken bewaard is gebleven. Door de vestingwallen met de fraaie bolwerken, het unieke marktplein met zijn typische leilinden, de monumentale panden en de optredens van de Bergsche Battery (schutterij) gaat de verbeelding vanzelf spreken.

Zicht in de Brandestraat (1)

Zicht in de Brandestraat (2)

Panden aan de Gasthuisstraat/Brandestraat

Nieuwbouwcomplex - Venestraat

Geschiedenis Geertruidenberg (2):

De gemeente Geertruidenberg bestaat sinds 1 januari 1997 uit de drie kernen Geertruidenberg, Raamsdonksveer en Raamsdonk. Er wonen ongeveer 21.000 mensen in de gemeente. De drie kernen stralen allen een eigen sfeer uit. Geertruidenberg is een stadje met cultuur-historische waarde. Naast een gevarieerd winkelaanbod is er een goede werkgelegenheid in de industrie en de gezondheidszorg. Raamsdonk is nog een voornamelijk agrarische kern, waar nog eeuwenoude boerderijen staan. Alle basisvoorzieningen zijn in deze kern aanwezig. Raamsdonksveer is een dorp met een regionale functie. Er zijn goede voorzieningen op het gebied van zorg, werk, onderwijs, sport en recreatie, gezondheidszorg en ouderenzorg. Ook is er een gevarieerd winkelaanbod in deze kern.

Zicht in de Vismarktstraat

Markt nummer 32

(Foto: 18 maart 2010)

In 1213 verleende Willem I, graaf van Holland een aantal rechten aan de inwoners van Geertruidenberg. Deze rechten vormden het stadsprivilege, het eerste dat binnen het graafschap Holland werd verleend aan een kern. Geertruidenberg is de oudste stad van Holland. Een aantal factoren heeft daartoe geleid. Geertruidenberg ligt op het grensgebied van Holland en Brabant. Het was dus een goede reden om de stad tot steunpunt te maken aan de zuidgrens van het graafschap. Rond 1250 werd de waterhuishouding in het rivierengebied onder controle gebracht. Het uitgestrekte poldergebied De Grote Waard kreeg een economische betekenis en Geertruidenberg werd het centrum voor de handel. In de 14e eeuw kreeg Geertruidenberg een burcht die een sterke impuls gaf aan de stad. Maar door de Elisabethsvloed werd Geertruidenberg door water gescheiden van Holland. Het handelscentrum was verloren, evenals de verblijfsplaats van de grafelijke regering. Door de binnenzee, zorgde de visvangst ervoor, dat de stad er weer bovenop kwam. Er kwam een stadhuis, een kerk en er werden stadsmuren gebouwd.

Binnenplein tussen Marktkazerne en Arsenaal

(Foto: 18 maart 2010)

Zicht op de Geertruidskerk

Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd Geertruidenberg geregeld de dupe van oorlogshandelingen. Vanaf de vrede van Munster in 1648 tot aan de Franse tijd was Geertruidenberg een vestingstad. De Fransen veroverden de stad in 1793 en 1794. In 1815 werden, na de nederlaag van de Fransen de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden tot één natie gevormd. De vestingwerken werden afgebroken, maar de Belgische opstand in 1830-1839 zorgde ervoor dat de wallen weer werden opgebouwd. In 1911 had Geertruidenberg geen status als vestingstad meer. Pas na de Tweede Wereldoorlog was er sprake van uitbreiding buiten de stadsmuren.

Rijtje huizen in de Stationsweg

Flatgebouw aan de Haven (1)

Flatgebouw aan de Haven (2)

In 1273 komt Raamsdonk al in een acte voor onder de naam “Dunc.” in die tijd een middeleeuwse parochie. Rond 1300 kreeg de kern recht op ontginning en werden rechten gegeven om de overheidsmacht uit te oefenen. Raamsdonk was een van de drie ambachtsheerlijkheden in het gebied. In 1822 kreeg Raamsdonk definitieve grenzen. Het dorp is door de eeuwen heen door de nodige rampen getroffen: in 1421 was er de Sint Elisabethsvloed en in 1573-1595 was er de strijd om de vesting Geertruidenberg tussen de Staatse en Spaanse troepen.

In de loop der eeuwen waren er twee kernen zichtbaar binnen Raamsdonk. Raamsdonk-Dorp (gericht op landbouw) en Raamsdonksveer (vissersdorp). Door de gunstige bereikbaarheid over water en land kwamen er steeds meer mensen naar het dorp. In 1778 werd een aparte parochie Raamsdonk gesticht. De aanleg van de weg Parijs-Amsterdam onder Napoleon zorgde voor een grote bedrijvigheid. De Tweede Wereldoorlog en de watersnoodramp in 1953 hebben grote vernielingen aangericht in het dorp. Nu is er een goede werkgelegenheid en bloeit de kern als nooit tevoren.

Pijpershof

Pand aan de Zuidwal (1)

Idem

(Foto: 2 juni 2010)

Pand aan de Zuidwal (2)

Zicht op de Markt

Villa De Pinksterbloem

(Foto: 21 maart 2011)

Zicht op de Dongecentrale

(Foto: 21 maart 2011)

Zicht op de Amercentrale

(Foto: 18 maart 2010)

2 historische panden in de Koestraat

Aanvulling:

Enkele foto’s van Fort Lunette:

(1833-1839)

(Officieel gelegen in Raamsdonksveer)

Zicht op de haven

Nieuw appartementencomplex nabij de haven

“Stedelijke Godshuizen” – Gasthuisstraat

(dit pand stond in december 2006 nog in de steigers ter renovatie)

Zicht in de Havendijkstraat

Zicht op de kerk

Zicht in de Papenstraat

(Foto: 18 maart 2010)

Zicht in de Gasthuisstraat

Op 25 juli 2007 ging ik nogmaals naar Geertruidenberg om enkele foto’s te nemen. Enkele reeds eerder geplaatste foto’s heb ik vervangen, daar deze te overbelicht waren gefotografeerd. Doch, het was nu weer moeilijk met een felle zon goede opnames te maken. Alle geplaatste foto’s zal ik gaan vervangen zodra de bladeren van de bomen zijn en de zon achter een groot wolkendek is verdwenen. Bovendien zijn veel monumentale panden in de zomer niet of nauwelijks te fotograferen, daar ze soms volledig afgeschermd zijn door de daarvoor staande bomen. Dit is vooral het geval met alles wat aan de Markt staat.

Aanvullingen:

(23-06-2008)

Hoekpand aan het Pijpershof

Nieuwbouwcomplex aan de Willem van Oranjestraat

(Foto: 2 juni 2010)

Zicht in de Koestraat

“De Nieuwe Koepoort”

Voor info zie: http://www.geertruidenberg.nl/index.php?simaction=content&mediumid=1&pagid=338&rubriek_id=202&stukid=11163

Aanvullingen:

(27 juli 2008)

2 Foto’s van “Het Kruitmagazijn”

Ingezonden door: Joop van Tiggelen

Het “Kruitmagazijn” – gelegen rechts van het kerkhof. Het tegenwoordige onderkomen van de Arjen van Dijk-groep.

Bijzonderheid: de muren zijn 2,5 meter dik.

Het huidige interieur

Gevelsteen met opschrift

Aanvullingen:

(30 juli 2008)

4 Foto’s van “Het Kruitmagazijn”

(Foto’s: Kees Wittenbols)

Mijn indruk van Geertruidenberg: Geertruidenberg is een geweldige stad: “zo, dat is eruit!” Je waant je hier echt in vroeger tijden, dat straalt het gewoon uit. Een prachtige Markt met tientallen oude geveltjes, waar je maar niet op uitgekeken raakt. Aan één ding heb ik me ontzettend geërgerd: zowel de Markt, alsmede de Venestraat staan barstensvol met geparkeerde auto’s! Wil je mooie foto’s van de geveltjes maken, moet je zowat bovenop een auto gaan staan. Ook in de zeer sfeervolle zijstraatjes is dat steeds het geval. Ik moet zeker nog ’n keer terug om het restant van mijn foto’s te gaan maken en dan maar hopen dat op die plekken nou net even geen auto staat. Met name in de Koestraat was dat het geval. Daar staan een aantal zéér oude en mooie panden en zijn domweg niet te fotograferen, omdat daar auto’s in de weg staan! Geertruidenberg zou onder andere zijn Markt autovrij moeten maken, net zoals in Breda. Dan komt bovendien alles beter tot zijn recht! Een ‘goeie’ fotoreportage maken van Geertruidenberg is heel moeilijk. Je moet dan gaan kiezen uit honderden foto’s, want bijna elk pand, op en rondom die Markt, is meer dan de moeite waard om gefotografeerd te worden. Doch momenteel staan er ook wat oude panden in de steigers, die heb ik helaas over moeten slaan. In deze reportage heb ik dus slechts een kleine ‘greep’ gemaakt. Bovendien moet ik sowieso nog een keer terug, want ik ben pas op de helft. Een grote ‘spelbreker’ was ook de felle en laagstaande zon, waarbij bepaalde foto’s overbelicht zijn geraakt. Deze zal ik vervangen! Foto’s maken van Geertruidenberg is een hele dagtaak!

Zie ook:

Raamsdonksveer in beeld

Raamsdonk in beeld

Voor artikelen over Geertruidenberg

Klik op deze link

Voor deel 2: klik hierop

Kees Wittenbols.

December 2006

Home