New Page 1

14A. Hoogstraten in beeld

Foto: 5 juli 2011

Deel 1

Hoogstraten is een plaats en stad in de provincie Antwerpen. De stad telt ruim 18.500 inwoners.

Volgens een legende zou viking Gelmel met zijn schip in de 9e eeuw de kleine rivier de Mark zijn opgevaren tot de plaats die nu Hoogstraten wordt genoemd. Hier bouwde hij een fort. In 1210 was deze nederzetting al uitgegroeid tot de stad Hoogstraten. In 1518, onder graaf Antoon de Lalaing werd het de hoofdplaats van het graafschap Hoogstraten.

Stadhuis

Bezienswaardigheden:

Sint Catharinakerk, de derde hoogste kerktoren van België in Kempense baksteen.

Begijnhof van Hoogstraten.

Stadhuis van Hoogstraten, samen met de kerk van architect Rombout Keldermans II.

Hoogstraten is ook een regionaal onderwijscentrum, met onder andere een secundaire school (het vroegere Klein Seminarie), een hotelschool, dat ook over de Nederlandse grens aantrekkingskracht heeft. Verder is het ook bekend als centrum van de aardbeienteelt in België.

Begijnhof (1)

Begijnhof (2)

Waterpomp Begijnhof

`t Is te zeggen:

Het stedelijk museum van Hoogstraten ontving een projectsubsidie, met als opdracht het optekenen van het verhaal van de laatste begijnen en het verhaal van de landloperskolonie in Wortel.

In de verhalenbank kunt U verschillende fragmenten van de interviews beluisteren.

Indien U meer informatie wenst, dan kan U steeds contact opnemen met het stedelijk museum: museum@hoogstraten.be.

Het project kwam tot stand met steun van Vlaamse Gemeenschap en in samenwerking met vzw Erfgoed Hoogstraten.

Het Vlaams Centrum voor Volkscultuur zorgde voor de wetenschappelijke ondersteuning.

Sint Catharinakerk

Klein Seminarie (binnenplaats)

Klein Seminarie – Heilig Bloedlaan

De laatste begijnen:

Reeds in de veertiende eeuw is er een begijnhof in Hoogstraten.

In totaal zouden er meer dan 1275 begijnen verblijven op het begijnhof.

In 1972 sterft de laatste begijn en komt definitief een einde aan honderden jaren aanwezigheid van begijnen in Hoogstraten.

Met het project ‘t Is te zeggen, tekenen we het verhaal van de laatste begijnen en hiermee ook het einde van de begijnenbeweging op.

Niet alleen in Hoogstraten, maar in heel Vlaanderen is de begijnenbeweging ten einde.

Kerk Sint-Jan-Evangelist (Begijnhof)

Bord tegen gevel van kerk Sint-Jan-Evangelist (Begijnhof)

Zij-ingang Kerk Sint-Jan-Evangelist (Begijnhof)

Mariagrot - Begijnhof

ERFGOED HOOGSTRATEN

OUDE VOETWEGEN

Met grote aandacht heb ik onderstaand verhaal gelezen over het “Stip Stappenpad” en heb het voornemen deze en andere vernoemde looproutes eens nader te gaan bestuderen. Ook ligt het in de bedoeling een en ander op beeld vast te leggen, omdat ik er van overtuigd ben, diverse verrassende dingen tegen te zullen komen. Een route die een beetje te vergelijken is met mijn verslag over het “Fietspad langs de Mark,” elders op deze site. Het zou best leuk zijn als er mensen uit Noord Brabant en dan met name rondom Breda, zich ook eens bezig gingen houden met het vinden en in kaart brengen van zeer oude voetwegen. Want deze zullen er ongetwijfeld zijn geweest. Wordt dus vervolgd.

Kees Wittenbols.

Voormalige Rijkswachtkazerne – Vrijheid

(Beschermde voorgevel, door de gemeente in 2007 verkocht en zal worden omgevormd tot appartementen)

Zicht in de Buizelstraat (1)

Zicht in de Buizelstraat (2)

Hoe het allemaal begon …

In het voorjaar van 2004 begon de werkgroep Erfgoedprojecten aan haar inmiddels welgekende ‘voetwegenproject.’ Het fundament hiervan werd gelegd met een 1ste voetwegeninventaris, op basis van de Buurtwegenatlas van 1841. De inventaris werd opgemaakt door Piet Van Deun, die voor Meer en Meersel-Dreef hulp kreeg van Fons Sprangers. Na het inventariseren wilde men ook herwaarderen. Een 1ste concreet project zou het Stip Stappenpad worden. Dit pad maakte deel uit van een route die van Minderhout tot voorbij Wortel liep. Het meest westelijke stuk leek het interessantste om mee te starten. Niet alleen omdat het nog redelijk intact was, maar vooral omdat het de meest gerichte verbinding vormde tussen liefst 4 monumenten: de Minderhoutse kerk, het charmante O.L.V. in den Akkerkapelletje, de voormalige norbertijnenpastorij ‘Withof’ en de recent gerestaureerde watermolen. Alleen de schakel naar een 5de monument: het voormalige Gelmelslot, momenteel een schoolgevangenis, was onderbroken. Daar was het zogenaamde Stip Stappenpad over enkele honderden meters onderbroken. Weggeploegd door enkele aangelanden. Toen ze bij de werkgroep vernamen dat de grond eigendom was van de schoolgevangenis, trokken ze hun ‘stoute schoenen’ aan. Eind mei 2004 stapten ze naar de directie, deden heel de kwestie uit de doeken en vroegen of men akkoord kon gaan met een eventuele heropening. Tot hun grote vreugde stemde men er vrijwel meteen mee in. Indien nodig wilde men zelfs helpen met de heraanleg.

Oude voetweg vanaf Bosuil/Molenstraat naar Gelmelslot

Vervolg oude voetweg, gezien vanaf Gelmelslot

Hoofdingang Jeugdgevangenis/Gelmelslot

Gelmelslot (1)

Gelmelslot (2)

Gelmelslot (3)

Gelmelslot (4)

Kapel aan de Bouwhoef

Straatzijde Voormalig klooster der zusters Ursulines, School “Spijker” - Gelmelstraat

Hotelschool “Spijker” - Gelmelstraat

Café ’t Hoekske – Gelmelstraat

Ingang Rusthuis OCMW – Heilig Bloedlaan

Vleugel van Rusthuis OCMW – Heilig Bloedlaan

Apoteek - Vrijheid

Dankzij Erfgoed Hoogstraten is het eerste deel van het Stip Stappenpad heropend!

Een kleine maand later - op 21 juni – trok een delegatie van de werkgroep naar het schepencollege van Hoogstraten. Daar herinnerde men de bestuurders aan het feit dat de gemeente te allen tijde verantwoordelijk is voor het onderhoud (en het openhouden) van de buurtwegen. Na een serieus onderhoud ging het college uiteindelijk akkoord met de heraanleg van het pad. Het voorakkoord met de gevangenis zal daar zeker in meegespeeld hebben. Amper een maand later werden de werken aangevat door de technische diensten van de stad, onder leiding van schepen Martens. De uitvoering gebeurde op voorbeeldige wijze en nog voor het eind van de zomer was alles keurig afgewerkt. Er werden zelfs naambordjes bij de paden geplaatst, van Minderhout tot in Wortel. Het Stip Stappenpad werd onder ruime belangstelling ingewandeld met Open Monumentendag 2004, op de tonen van de Wortelse fanfare. Zo was de 1ste droom van de werkgroep gerealiseerd, in een recordtempo van amper een half jaar!

Café-Brasserie “De Gulden Coppe” – Vrijheid 173

Restaurant “Torenijzer” – Vrijheid 148

En hoe gaat het nu verder?

Het intensieve gebruik van het heropende Stip Stappenpad, plus de bijhorende positieve reacties, deden de werkgroep besluiten verder te gaan. Momenteel zijn ze opnieuw bezig met 2 oude voetwegen. In Hoogstraten-centrum gaat het om het zuidelijkste deel van het Kasteelbeekpad. Jarenlang kon je via oude voetwegen van de Peperstraat tot in de Heilig Bloedstraat geraken, zonder over de drukke Vrijheid te moeten. Momenteel geraak je nog altijd tot in de Achtelsestraat, maar de verdere verbinding met de Heilig Bloedstraat werd door aangelanden afgesloten. Nochtans zou dit pad een belangrijke rol kunnen vervullen inzake verkeersveiligheid, omdat je zo de gevaarlijke ‘flessenhals’ op het einde van de Heilig Bloedstraat kunt omzeilen. Het afgesloten stuk van het Kasteelbeekpad mag dan wel niet in de Atlas der Buurtwegen staan, door het decennialange publieke gebruik had het pad al lang een openbaar karakter gekregen.

Balsemboom – Vrijheid

Zicht in Vrijheid

Erfgoed Hoogstraten ijvert voor de heropening van het kasteelbeekpad.

Daarnaast wil men ook verder met het Stip Stappenpad. Over de succesvolle heropening van het 1ste stuk leerde u hierboven al één en ander. Maar nu wil men dus verder. Want in oorsprong liep het Stip Stappenpad (voetweg 20) nog een eind verder door de wei, om daar af te draaien richting Klinketbrug (Wortel). Waar het Stip Stappenpad ‘afdraaide,’ kon je echter ook rechtdoor, waar het Kasteelpad (voetweg 25) verder liep. Dit pad zou uitkomen op het punt waar nu één van karrensporen uit de Bosuil kruist met het karrenspoor, dat van de Klinketbrug naar Poeleinde loopt. In de Atlas van de Buurtwegen staan deze voetwegen 20 en 25 nog altijd vermeld, maar in de praktijk zijn ze al enige tijd verdwenen. Maar waarom wenst de werkgroep nu een heropening? Om te beginnen vermelden ze dat deze paden een korte én veilige verbinding zouden vormen tussen Wortel en Minderhout. Daarnaast benadrukken ze vooral de toeristisch-recreatieve mogelijkheden. Door het Stip Stappenpad verder door te trekken creëer je een fenomenale wandeling, dwars door de Markvallei. Een wandeling ook, die een ongekend uitzicht biedt op de mooie achterkant van het kasteel. Daarbij wordt de bestaande monumentenlijn die hierboven beschreven werd verder verlengd tot in Wortel. Tot slot wil de werkgroep ook een puur historische reden aanhalen: “eeuwenlang verplaatsten Kempenaars zich langs deze gerichte wegen om hun doel te bereiken. Als we deze voetwegen roekeloos afschaffen, waarom breken we dan niet meteen de resterende Romeinse heirbanen uit?”

Oude vakschool (V.I.T.O.) Vrij Instituut Technisch Onderwijs – Karel Boomstraat

Een paadje zonder eind?

Voor zowel het Kasteelbeekpad als het Stip Stappenpad nam de werkgroep in de loop van 2005 al meermaals contact op met het stadsbestuur, die zoals gezegd eindverantwoordelijke is voor het onderhoud en het openhouden van de voetwegen. Mogelijk heeft men het te druk gehad op het stadhuis of hebben vakantieperiodes roet in het eten gegooid, maar feit is dat zowel de brief, als de mails als de telefoongesprekken zonder reactie zijn gebleven. De leden van de werkgroep beseffen dat een stadsbestuur nog andere ‘katten te geselen’ heeft, maar stilaan worden ze toch wel ongeduldig. Maar van opgeven wil de werkgroep gelukkig niet weten. Vooral omdat er ook goed nieuws is. We hebben al gesproken over de vele positieve reacties op de heropening van het Stip Stappenpad. Daarnaast beschouwt men ook de aandacht die enkele dorpsraden aan het project hebben gewijd als een hart onder de riem. Tot slot is ook de persaandacht voor de voetwegen niet onbelangrijk. Zo verschenen er recent nog artikels over de Hoogstraatse voetwegen in de Gazet van Antwerpen, het Laatste Nieuws en de Hoogstraatse Maand. Daarnaast wijdde ook vzw Trage Wegen een artikel aan Hoogstraten, in hun toonaangevende digitale nieuwsbrief.

Voor de werkgroep in ieder geval een stimulans om er mee door te gaan. Ze zullen contact blijven zoeken met het stadsbestuur, om verder te werken aan de 2 besproken paden. Daarna willen ze onder meer bekijken wat er nog mogelijk is voor het Neervensche pad (voetweg 21), dat van de Rooimans in Wortel tot aan de Papenvoortse Brug loopt. Hierover werden onlangs al gesprekken gevoerd met de mensen van de Ruilverkaveling. Ook met de voetwegen in en rond Meer wil men eventueel verder.

Muziekschool – Karel Boomstraat 44

(Voormalige Gemeentelijke Jongensschool, momenteel: Muziekschool en Kinderopvang: “Stekelbees”)

Voor de lente van 2006 denkt de werkgroep aan een grote studiedag rond oude voetwegen in het algemeen en in Hoogstraten in het bijzonder. Dit initiatief is inmiddels ook gekend bij Minister Van Mechelen – verantwoordelijk voor Monumenten en Landschappen – die het wil belonen met een projectsubsidie van 1.250 euro. Tegen dan wil men ook een geïntegreerde wandelkaart voltooien. Uiteindelijk moet het ganse project ‘Oude Voetwegen’ uitmonden in de redactie van een heus Buurtwegenplan voor heel de gemeente, een officiële en aangevulde versie van de gemaakte voetwegeninventaris.

De werkgroep Erfgoedprojecten vergadert elke 3de maandag van de maand. Gust Lauryssen is coördinator en Dries Horsten secretaris. De andere leden van de groep zijn: Stan Geysen, Frans Horsten, Patrick Melis, Maartje Siebelink, Fons Sprangers en Piet Van Deun. Buiten het voetwegenproject schreef de werkgroep ook mee aan de Erfgoednota van vzw Erfgoed Hoogstraten en maakte men een grondige analyse van het Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan (GRSP). Voor de toekomst staat al een ambitieus project rond culinair erfgoed geprogrammeerd.

Gemeenteschool – Gravin Elisabethlaan

Panden naast de kerk

Oproep:

Kent u nog oude veldwegels, kerkpaden, molenpaadjes of andere trage wegen in één van onze deelgemeenten? Het doet er niet toe of het officiële buurtwegen uit de Atlas zijn, of spontaan ontstane routes. Wij willen ze allemaal leren kennen en we willen ze verder inventariseren en u kunt ons daarbij dus helpen, gewoon door ze te signaleren. Dank bij voorbaat!

Een ideaal geschenk: een nieuw jaarboek van Erfgoed Hoogstraten & Erfgoed Hoogstraten maakt het u gemakkelijk bij uw zoektocht naar een goed geschenk. Eind november rolt het tweede jaarboek van de erfgoedvereniging van de pers. Het is een boek waarin vijf verschillende onderwerpen aan bod komen. Het zijn verhalen “Over kasteelheren, begijnen, meiden en boeren-arbeiders.”

Het boek “Over kasteelheren, begijnen, meiden en boeren-arbeiders,” is een uitgave van Erfgoed Hoogstraten. Het kost 20 euro en is te koop in Hoogstraten bij de Stedelijke dienst voor toerisme, het Stedelijk museum (mail naar museum@hoogstraten.be), de Standaard boekhandel en in de krantenwinkels.

Vrij Instituut Technisch Onderwijs (V.I.T.O.) – Gravin Elisabethlaan

Hoofdingang Sint Catharinakerk – Vrijheid

Oude voetweg nummer 42

Mijn indruk van Hoogstraten: Hoogstraten is een geweldig dorp (stad?). Als je de richting uitgaat van Hoogstraten, vanuit Breda gezien, kom je eerst door Minderhout. Al gelijk waan je je in een stad met allure. Niks geen dorpskarakter, gewoon gelijkend op een grote stad. Je stevent dan op Hoogstraten af, dat overigens gewoon vast ligt aan Minderhout. Het verkeer kan er ontzettend druk wezen. Voor fietsers is er maar weinig ruimte en al dat verkeer raast op zeer korte afstand langs je heen. Aangekomen op de hoofdstraat van Hoogstraten: Het Vrijheid, doet je helemaal vermoeden dat je in een grote stad bent aangekomen. Er zijn veel straten (weggetjes) die aansluiting geven op deze Vrijheid. Het is de gehele dag een drukte van jewelste in deze straat. In zowat de gehele Vrijheid heb je een aaneenschakeling van de meest uiteenlopende soorten winkeltjes, met steeds restaurants daar tussenin. Er staan ook indrukwekkende panden tussen, waarvan er niet een hetzelfde is. Zowat elke uitbater heeft een terras voor zijn deur en in de zomer, bij goed weer, zitten deze stampensvol. Ik zou toch bijna willen zeggen: Meersel Dreef is er niks bij. Toch zijn er niet zoveel oude dingen te bewonderen. Datgene wat naar mijn oordeel echt oud is heb ik in de fotoreportage aangegeven. Hoogstraten heeft dus een zeer drukke verkeersader, doch zodra je de zijstraten ingaat is het gelijk rustig. De meeste van deze zijstraten eindigen na pakweg zo’n 500 meter verder al gelijk op het platteland.

Samenvattend: Hoogstraten is meer dan de moeite waard om te worden bezocht. Veel winkels en restaurants (cafés) met terrasjes en toch wel aardig wat bezienswaardigheden, met name rondom de kerk en niet te vergeten: Het Begijnhof. In een volgend bezoek, in de zeer nabije toekomst, ga ik nog op zoek naar enkele monumenten, waarvan ik ondertussen weet dat ze er zijn, maar nog niet aan toegekomen ben.

Zie ook: Beknopte geschiedenis van Hoogstraten