New Page 1

Etten-Leur

25A. Leur in beeld

Deel 1

Etten-Leur is een plaats en gemeente in de provincie Noord-Brabant.

De gemeente telt 40.561 inwoners (1 augustus 2006, bron: CBS)

en heeft een oppervlakte van 55,90 km2 (waarvan 0,61 km2 water).

Het trouwkerkje – Lange Brugstraat

Pand aan het Van Bergenplein

Geschiedenis:

Etten en Leur was tot 1968 de oude naam van de huidige gemeente Etten-Leur.

De lintdorpen Etten en Leur waren de enige woonkernen in deze gemeente.

Rond 1968 waren de dorpjes volledig aan elkaar vastgegroeid.

In 1953 vond een grenscorrectie plaats met de gemeente Rucphen,

waarbij het dorp Sint-Willebrord, dat ontstaan was in het grensgebied tussen de gemeenten Hoeven, Rucphen en Etten en Leur

in zijn geheel aan de gemeente Rucphen kwam.

Etten-Leur ligt tussen Breda en Roosendaal.

Omliggende plaatsen zijn Prinsenbeek, Hoeven, Rucphen en Sint-Willebrord.

Haven van Leur

Dorpspomp aan het Van Bergenplein

Etten-Leur heeft een recent vernieuwd centrum (in Etten) en bestaat uit 12 wijken:

Baai, Banakkers, Buitengebied, Centrum West, Centrum Oost, De Grient, De Keen, Etten-Leur-Noord,

Grauwe Polder, Hoge Neerstraat, Hooghuis en Sanderbanken.

Binnen de gemeentegrenzen liggen geen andere kernen.

Etten is van oudsher het middelpunt van de gemeente, waar dan ook het oude raadhuis te vinden is.

Het raadhuis stamt uit 1776 en is een ontwerp van Philip Willem Schonck.

Eerder ontwierp Schonck ook de Gemeentetoren uit 1771.

De toren vormt een geheel met de voormalige Nederlands-Hervormde kerk uit de 13e eeuw.

“De Ster” aan de Geerkade

Voormalig Station Paardentram aan het Van Bergenplein

Andere bezienswaardigheden in Etten zijn:

Sint Paulushofje

Huis De Zwaan (1628)

de Moeierboom, een oude lindeboom

Aan de Bruininkhuizen bevindt zich het koetshuis,

het enige restant van het 17e-eeuwse landhuis van de familie De Nobelaer.

Panden aan de Geerkade

Hoofdingang Complex “Het Hooghuys” aan het Van Bergenplein nummer 39

Leur:

De kern van Leur ligt ten noordoosten van Etten.

Op de hoek van het Van Bergenplein en de Lange Brugstraat staat het Trouwkerkje.

Het interieur van dit voormalige Nederlands Hervormde kerkje dateert uit 1614 en er is een Jacobus Zeemansorgel uit 1717.

Sinds 1971 is het kerkje in gebruik als trouwzaal.

Aan de Korte en Lange Brugstraat staan diverse fraaie panden.

Onder andere het woonhuis van Heerma van Voss uit 1853 en de neogotische St. Petruskerk uit 1889.

Aan het Van Bergenplein staan verder het voormalige paardentramstation en het imposante gebouw Het Hooghuys (oorspronkelijk uit 1893).

Een belangrijke attractie van Leur is een oude zwaaikom die het begin vormt van de Leurse Haven.

Aan de Geerkade staat stellingmolen “De Lelie” en het gebouw “De Ster.”

Tot voor kort stonden aan de kade industriële pakhuizen, inmiddels zijn deze gesloopt.

Deze rij zijn grotendeels vervangen door nieuwe woningen in oude stijl.

Molen “De Lelie” aan de Geerkade

Café “Hof van Holland aan het Van Bergenplein nummer 41

Musea:

In de gemeente zijn diverse historische instellingen te bezoeken.

Zo kan men deze musea vinden:

Heemkundig museum Jan uten Houten, in het Sint Paulushofje

Het drukkerijmuseum

Het Agrarisch museum

Het Huysmuseum

Naast deze musea zijn er ook nog andere historische panden te bekijken.

Er staan drie molens binnen de gemeentegrenzen: Molen De Lelie, de Bisschopsmolen en de Zwartenbergse Molen.

Er zijn ook nog tal van monumentale boerderijen te bewonderen.

Zicht op de Geerkade en molen

Zicht in Markenland

Evenementen:

Jaarmarkt

Leurse Havenfeesten

Smartlappenroute

MaMi-spektakel

Lelieloop

Popelucht

Pand aan de Domineesgang

Markenland nummer 97

Culturele instellingen:

In Etten-Leur zijn ook diverse instellingen voor de beeldende kunst.

Doornbos is het centrum voor de beeldende kunst in de gemeente.

Deze biedt verschillende disciplines aan zoals: beeldhouwen, tekenen en fotografie.

Sint-Frans is het gemeentelijk centrum in de kunsten voor de muziek, dans en theater.

Daarnaast zijn er in de gemeente diverse dansscholen en koren te vinden.

Pand hoek: Domineesgang/Lange Brugstraat

Kleuterschool “Hummelhonk” – Markenland

De Nobelaer vormt vaak het platform voor de diverse artiesten, deze instelling is het theater van de gemeente.

De Nobelaer, de bibliotheek en het centrum voor de kunsten Sint-Frans zitten samen in het gelijknamige pand “De Nobelaer.”

Ook het Popcollectief Etten-Leur (POPEL) en de Speel-o-theek “Sam Sam” zijn gevestigd aan de buitenzijde van het gebouw “De Nobelaer.”

Omdat het herstellen en het opknappen van dit pand te duur zou worden, wordt er nu gesproken over een nieuwe vestiging.

Dit zou dan worden omgedoopt in het “Sociaal cultureel en educatief Knooppunt.”

Dan zou ook Doornbos zich in het nieuwe pand vestigen.

Zodoende kan er beter worden samengewerkt tussen de diverse (6) culturele instellingen.

Ook het UITpunt Etten-Leur, het centrale informatiepunt voor kunst, cultuur en uitgaan, krijgt een plek in het nieuwe onderkomen.

Ook Local FM, de locale radio van Etten-Leur, zal zich vestigen in het toekomstige nieuwe gebouw.

Pastorie – Lange Brugstraat 32

Historische boerderij aan de Sander

Historische personen:

Vincent van Gogh

De meest bekende schilder van Etten-Leur is Vincent van Gogh, hij woonde en werkte in 1881 in de gemeente.

Zijn vader was dominee in Etten-Leur.

Het kerkgebouw van de vader van Vincent doet nu dienst als raadszaal.

In de gemeente staan diverse verwijzingen naar de beroemde schilder,

zo is er een standbeeld van hem, deze staat op de plek van de voormalige pastorie.

Basisschool “Onder de torens” – Kerkstraat

Voormalige korenmolen aan de Korte Brugstraat

Adriaan van Bergen

Nauw verbonden met de cultuurhistorie is de Leurse turfschipper Adriaan van Bergen.

Prins Maurits veroverde in 1580 Breda van de Spanjaarden (zie Turfschip van Breda).

Adriaan van Bergen bedacht het plan om een aantal soldaten te verbergen onder zijn lading turf.

Omdat Adriaan van Bergen regelmatig met turf de stad invoer, werd zijn schip niet meer gecontroleerd.

Op de dag van de inname trok Adriaan van Bergen zich echter terug omdat hij het plan niet meer zag zitten.

Maar twee neven waren bereid het schip met turf en 70 soldaten Breda binnen te varen.

De soldaten konden het kasteel en de stadspoort veroveren op de Spanjaarden.

Na de verovering werd de turfschipper vorstelijk betaald en ging hij in Breda wonen.

Deze inwoner van Etten-Leur is nog steeds prominent aanwezig in de gemeente.

Zo is er een standbeeld van hem, dit standbeeld kijkt uit over de nieuwe haven en om hem te eren zijn er elk jaar de havenfeesten in Etten-Leur.

In Leur is ook een zalencentrum te vinden met de naam “Het Turfschip” en is er ook nog een “Adriaan van Bergenplein.”

Toegangspoort complex “Het Turfschip” aan de Lange Brugstraat nummer 63

Pand aan de Korte Brugstraat nummer 72

Heerma van Voss

Heerma van Voss kocht in 1868 voor 25.000 gulden aandelen in een suikerfabriek op de Leur.

Deze fabriek was zijn tijd ver vooruit en had onder meer elektrisch licht en een eigen telefoon.

Al snel werd hij een rijke industrieel.

Hij gaf de gemeenschap een gaarkeuken, een post- telefoon- telegraafkantoor, een draaibug en het bovengenoemde beeld van Adriaan van Bergen.

Toen de gemeente de gemeentetoren niet meer kon restaureren vanwege financiële problemen schoot van Voss te hulp,

hij schonk het geld op de voorwaarde dat de gemeente de toren voortaan beter zou onderhouden.

Bij het 40-jarig bestaan van zijn suikerfabriek kreeg de gemeente een primeur.

Mensen uit de wijde omgeving kwamen richting Etten-Leur,

de stoomtram was helemaal vol en de prijzen voor een kaartje liepen op tot 50 gulden.

Er werden extra treinen ingezet.

De reden hiervoor was dat de eerste vliegtuigopstijging van Nederland zou gaan plaatsvinden in de gemeente op 27 juni 1909.

Van Voss liet hiervoor de Franse piloot Charles graaf de Lambert overkomen met zijn Wright Flyer.

Deze 4 minuten durende vlucht maakte van Nederland een luchtvaartland.

Ter herinnering aan deze vlucht staat er een gedenknaald op de plek waar de eerste vlucht plaatsvond.

Sint Petruskerk (1889) van Leur aan de Lange Brugstraat

Pand in de Korte Brugstraat nummer 47

(Ontwerp van architect: P.J. van Genk, die tevens het pand bewoonde)

Onderwijs:

In de gemeente zijn 14 basisscholen te vinden, de meeste hebben een rooms-katholieke identiteit.

Namelijk 6 van deze scholen zijn gebaseerd op deze religieuze stroming,

daarnaast zijn er 3 protestants-christelijke basisscholen.

De andere scholen zijn brede of openbare scholen.

Daarnaast zijn er nog twee middelbare scholen, de KSE (Katholieke Scholengemeenschap Etten-Leur) en het Munnikenheide College.

Er is ook nog een vestiging van het ROC (Regionaal Opleidings Centra) in Etten-Leur.

“De Mouterij” aan de Brouwerstraat

Pand aan de Korte Brugstraat nummer 46

Verkeer:

Tot 1999 moest het doorgaande verkeer tussen Roosendaal en Breda de kern van Etten-Leur doorkruisen.

Op 23 november 1999 werd de A58 ten zuiden van Etten-Leur geopend,

zodat de doorsnijding en leefbaarheidsproblemen grotendeels verdwenen.

Pand aan de Lange Brugstraat nummer 3

Zicht op complex “Het Hooghuys” aan het Van Bergenplein nummer 39

Het tracé van de oude rijksweg is nog steeds te herkennen aan straatnamen, zoals de Roosendaalseweg en de Bredaseweg.

Heden ten dage loopt er echter nog wel een spoorlijn dwars door de gemeente, deze geeft de scheiding weer tussen Etten en Leur.

Er is veel discussie in de gemeente of deze spoorlijn ook dient te worden omgelegd, om zo de verbinding tussen Etten en Leur te bevorderen.

Een ander voordeel is dat er dan meer treinen met gevaarlijke stoffen kunnen rijden, de huizen staan in de huidige situatie namelijk te dicht op het spoor.

Zicht op het Van Bergenplein

Het openbaar vervoer in Etten-Leur bestaat uit de spoorverbinding bij Station Etten-Leur en drie streekbuslijnen.

Daarnaast is er een buurtbus en een wijkbus.

Huizenrij aan het Van Bergenplein

Zwartenbergse Molen (1) - Zevenbergseweg

Zwartenbergse Molen (2) – Zevenbergseweg

Mijn indruk van Leur: Leur lag eens, enigszins afzonderlijk gelegen van Etten. In de jaren vijftig was er ook nog steeds een duidelijke afscheiding ten opzichte van Etten. Dit ligt nog heel goed in mijn geheugen. Leur was destijds een hele lange straat: Lange Brugstraat, Korte Brugstraat en dan had je nog de Lage Vaartkant, die liep naar de Bredaseweg. Daarnaast waren er nog wat zijstraatjes, zoals het eerste stuk van de Zevenbergseweg en bijvoorbeeld de Kerkstraat en dan nog een paar van die kleine straatjes rondom de kerk. Ook het haventje liep toen praktisch door tot aan de Lange en Korte Brugstraat. Dit gehele gebied is later gerenoveerd en ik moet zeggen héél goed aangepast. Leur was toen nog een echt dorpje. Toen ik in 1959 met de bus (lijn 17) van Breda naar Zevenbergen ging en deze door Leur kwam, waren er slechts nog die hierbovenstaande aangegeven straatjes. Momenteel is Leur niets anders meer dan een groot gedeelte van de gemeente Etten-Leur. Je kunt Etten-Leur ook een stad noemen. Zeker gezien het aantal inwoners momenteel van ruim 40.000. Leur straalt helemaal geen dorpssfeer meer uit. Doch, een wandeling door de beide Brugstraten doet je wel vermoeden dat het destijds een karaktervol dorp geweest moet zijn, mede gezien de vele oude panden die hier nog in terug te vinden zijn. Ik had ook het voorrecht enkele jaren (1973-1976) hier woonachtig te zijn. Maar dat was ook al in de tijd dat Etten en Leur min of meer al samengesmolten waren in een grote woongemeenschap. Ook in die tijd was er al geen sprake meer van een dorpskarakter. Toch moet ik zeggen dat Etten-Leur momenteel een stad is waar het best wel aangenaam is om te wonen. Zeker gezien ten aanzien van de faciliteiten die er allemaal aanwezig zijn. Etten-Leur breidt zich nog steeds verder uit en het zal me niet verbazen als er over zo’n jaar of tien er zo’n 100.000 bewoners zullen zijn. Werkelijk langs alle kanten vinden er uitbreidingen plaats. Mijn volgende wandeling zal zich richten op Etten. Het gaat hier om het gedeelte aan de andere kant van de spoorlijn, die ikzelf steeds als grens heb gezien tussen beide dorpen. Etten kent ook veel bezienswaardigheden en hetgeen ik in Leur ben vergeten, neem ik dan ook gelijk maar weer even mee.

Aanvulling:

(22 juli 2008)