59A. Raamsdonk in beeld

Deel 1

Voorwoord:

De fotoreportage over Raamsdonk splits ik in 2 delen op. Het hadden ook wel 10 delen kunnen worden. Tot op heden ben ik nog geen enkel dorp tegengekomen alwaar zoveel oude, prachtige en historische panden staan als in Raamsdonk. Al vele malen kwam ik door Raamsdonk, doch nimmer door de achterliggende straten. Ook in deze straten ‘wemelt’ het er van de historische objecten. Ik meen de meest mooie er te hebben uitgelicht en het zal me niet verbazen als ik er nog eens terugga om er ook nog een derde deel van te maken.

Raamsdonk (of: Raamsdonk-Dorp) is een dorp in de Noord-Brabantse gemeente Geertruidenberg.

Het is gelegen in de streek de Langstraat (Noord-Brabant).

Carpe Diem (Landgoed Het Broeck) – Lange Broekstraat 1

Zicht in de Lange Broekstraat (Het begin van de “Langstraat”)

Lange Broekstraat 6

Lange Broekstraat 7

Geschiedenis:

Raamsdonk (als “Dunc”) wordt in 1273 voor het eerst genoemd in de akten (Groenedijk, 2000).

Een “dunc” of “donk” is een zanderige heuvel in een moerassig gebied.

Het voorvoegsel “raams” duidt mogelijk op de aanwezigheid van een bepaald soort plant.

Oorspronkelijk bevond de dorpskern zich waar nu nog de Lambertuskerk staat (Kerklaan 4).

Het dorp werd grotendeels verwoest tijdens de Sint-Elisabethsvloed van 19 november 1421 en daarna een paar honderd meter zuidelijker weer opgebouwd.

In het hart van het huidige dorp staat de monumentale Sint-Bavokerk, een ontwerp van architect Carl Weber.

Tot de gemeentelijke herindeling van 1997 vormde het dorp samen met de kernen Raamsdonksveer en Keizersveer de gemeente Raamsdonk.

Sindsdien heeft het als burgemeester dhr. M.J.A. Meijer.

Lange Broekstraat 2A

Bergenstraat 29

Bergenstraat 15

Bergenstraat 13

Zicht in Bergenstraat

Langstraat:

De Langstraat is een streek in de Nederlandse provincie Noord-Brabant, die eeuwenlang het centrum vormde van de Nederlandse schoen- en lederproductie.

Het hart van de Langstraat is het stadje Waalwijk, waar ook het Nederlands Leder en Schoenen Museum is gevestigd.

Het is een tamelijk groot gebied dat grofweg ligt tussen Geertruidenberg en ‘s-Hertogenbosch.

Ter herinnering aan de rijke geschiedenis van de Langstraat wordt ook elk jaar de 80 van de Langstraat gelopen.

Deze wandeltocht is een zogenaamde Kennedymars met een lengte van 80 km.

De tocht dient binnen 20 uur, wandelend of marcherend, te worden afgelegd.

Hardlopen is niet toegestaan, snelwandelen mag wel.

Aannemingsbedrijf Verschure – Lange Broekstraat 3

Kerkstraat 41 (De Trapkes)

Café “De Oude Melkhaven” – Kerkstraat 5

Kerkstraat 2

Geschiedenis van de Langstraat:

De leer- en schoennijverheid in de Langstraat kende grote bloeiperioden, met name in het begin van de 19e eeuw, maar ook diepe dalen.

De oprichting van de EEG leidde vanaf eind jaren ‘50 de neergang van deze industrie in.

In de Langstraat is nu ook nauwelijks nog sprake van een schoenenindustrie.

Het handelscentrum is tegenwoordig meer gevestigd in Nieuwegein bij Utrecht.

Desondanks worden Nederlandse schoenontwerpers nog steeds internationaal gewaardeerd.

De Langstraat is wel nog steeds het belangrijkste leercentrum van Nederland.

Dat komt vooral doordat het gunstig is gelegen aan de rand van een bos, met voldoende water in de buurt, waardoor het heel geschikt was voor leerlooien.

De huiden moesten namelijk worden bewerkt in een loogbad waar gemalen eikeboomschors aan was toegevoegd (eeklooistof).

Daarna werden er vooral schoenen en portemonnees van gemaakt, wat grotendeels handwerk was.

Een schoenmaker was een echte vakman die alles wist van het schoenproductieproces, maar geen kaas had gegeten van podologie (voetkunde).

Pas vanaf 1870 werden aparte leesten gemaakt voor linker- en rechterschoenen.

Misschien was het een kwestie van geld dat de vinding zo lang op zich liet wachten, want voor elk model en maat schoen is een aparte leest nodig.

Aparte linker- en rechterschoenen betekende dus een verdubbeling van het aantal leesten.

Door de uitvinding van zware naaimachines kon in de loop van de negentiende eeuw meer en goedkoper worden geproduceerd,

waardoor die investering de moeite waard werd.

Na de Eerste Wereldoorlog kreeg de Nederlandse schoenenindustrie steeds meer concurrentie uit het buitenland,

waardoor het aantal fabrieken geleidelijk terugliep.

Anno 1960 waren er nog 227, in 2001 zijn dat er nog maar een stuk of twintig.

Deze hebben zich vooral gespecialiseerd in kinderschoenen, gemaksschoenen voor dames of klassieke herenschoenen.

Bekende merken zijn Van Bommel en de Universal Footwear Group.

Lange Broekstraat 4

Ontmoetingscentrum – Kerkplein 5

Judovereniging Nintai – Kerkplein 7A

Kerkplein

R.K. Basisschool “Hoge Waai” – Kerkstraat 33

Kunstobject op het Kerkplein

Sint Bavokerk uit 1889

Muziektempel – Kerkplein

Kerkplein 25

Spoorlijn:

In de periode 1886-1890 werd de spoorlijn Lage Zwaluwe – ‘s-Hertogenbosch aangelegd.

Deze spoorlijn, officieel Langstraatspoorlijn genoemd, staat bekend als de halve-zolen lijn, omdat er leer en schoenonderdelen over werden vervoerd. Schoenverkopers gingen met het halve-zolenlijntje naar ‘s-Hertogenbosch - eigen auto’s had men nog niet - en van daar uit verder het land in.

In de bagage had men dan de schoenmodellen, die men probeerde aan de man te brengen.

In deze lijn lag de 600 meter lange Moerputtenbrug, die sinds Oktober 2006 dienst doet als voetgangersbrug.

Ook andere delen van de spoorlijn zijn in de vroege jaren ‘80 van de 20e eeuw afgebroken en vervangen door een fietspad.

Voormalige Wachtpost nummer 18 van Raamsdonk

(tevens halteplaats)

Zicht in Halve Zolen Pad (zie oude perronwand)

Overzicht t.p.v. Voormalig Wachtpost en Halve Zolen Pad

Pand tegenover voormalige wachtpost

Zicht in de Molenstraat

Zicht in de Schansstraat

Zicht in de Kerkstraat

Houten huisjes in de Stationstraat

(ook deze zijn vermoedelijk door Noorwegen aan Raamsdonk geschonken na 1953)

Helaas dichtgetimmerd!

Mijn indruk van Raamsdonk: Zoals in het voorwoord al aangegeven, is het bijna onmogelijk een ‘complete’ fotoreportage van Raamsdonk te maken. Vele schitterende panden heb ik gewoon overgeslagen, daar anders deze reportage veel te lang wordt. U moet zelf maar eens gaan kijken. U bent uren en uren kwijt om het dorp te doorkruisen en bent u liefhebber met alles wat met oud te maken heeft, dan zult u een zeer aangename dag hier kunnen doorbrengen. Naar mijn weten begint de “Langstraat” vanaf de Veerseweg te Raamsdonksveer en het eerste stuk heet: Lange Broekstraat en loopt via Raamsdonk tot aan ’s-Hertogenbosch toe door. De Langstraat was vooral vroeger bekend om zijn schoenenindustrie, maar deze tak van industrie is ‘vergane glorie.’ Een zeer opvallend verschijnsel in Raamsdonk zijn de locaties van veel panden. De voorgevels staan meestal niet parallel aan de as van de weg, doch vaak zo tussen de 30 en 45 graden gedraaid. Ik weet dat dit een bepaalde reden heeft. Dat heb ik wel eens gelezen, maar dat ben ik vergeten. Uiteraard ga ik hier natuurlijk achteraan en zodra ik het weet zal ik het terstond in dit artikel vermelden. Nog een opvallend verschijnsel aan al deze panden is dat ze in het algemeen vrij kolossaal zijn. Ze lijken ook niet echt op voormalige boerderijen, maar eigenlijk op ‘specifieke’ herenhuizen. Gemakshalve benoem ik ze verder als zijnde Herenboerderijen (lijkt mij wel een aardige benaming). Ook weet ik als je in de buurt van Waspik komt er nog steeds zulk soort van Herenboerderijen zijn en ook gedraaid ten opzichte van de as van de weg. Maar Waspik komt een tijdje later pas aan de beurt. Het is niet ondenkbaar dat in deze grote panden de eigenaars woonden van de diverse leerlooierijen, welke achter de woningen waren gesitueerd, zoals op veel foto’s zichtbaar is. Wat mij vroeger altijd opviel was die alleenstaande Lambertuskerk. Normaliter staat een kerk in het centrum van een dorp. Maar deze staat bezijden het dorp. Nu ben ik inmiddels te weten gekomen dat de Lambertuskerk zeker en wel de kern van het dorp was. De omliggende huizen zijn immers in vroegere tijden door natuurrampen en dergelijke van de kaart geveegd en heeft men het dorp een paar honderd meter zuidelijker weer opgebouwd. Ik moet zeggen dat ze het dorp op een zeer geweldige manier weer hebben opgebouwd en hebben veel ‘oog’ gehad voor wat mooi behoort te zijn. Net als de Gummaruskerk van Steenbergen oogt de Sint Bavokerk op de foto’s veel kleiner dan hij in werkelijkheid is. Een kolossale kerk voor een dorp als Raamsdonk. Maar een juweeltje! De Lambertuskerk uit 1275 is tot op heden een van oudste kerken die ik in mijn wandelingen tot heden toe ben tegengekomen. Maar dat vermoeden had ik altijd al. Momenteel zijn er wat restauratiewerkzaamheden gaande en was het niet goed mogelijk een en ander goed op beeld vast te leggen. Het verkeer door Raamsdonk is uiteraard lang zo druk niet meer als vroeger. Het is nu nog maar hoofdzakelijk plaatselijk verkeer. Het doorgaand verkeer gaat inmiddels al jaren over de Maasroute die bezijden het dorp ligt. Ik weet nog uit vroegere tijden dat het voor fietsers geen pretje was om door de Langstraat heen te fietsen. Een prachtig alternatief is natuurlijk dat - tot fietspad omgebouwde - Halve Zolen Lijntje en heet nu Halve Zolen Pad. Een fantastische route richting ’s-Hertogenbosch welke uiteraard in Raamsdonk begint.

Voor deel 2: klik hierop

Voor artikelen over Raamsdonk

Klik hierop

Kees Wittenbols.

Mei 2007

Home