New Page 1

54. Steenbergen in beeld

Steenbergen is een stad en gemeente in de provincie Noord-Brabant.

De gemeente telt 23.307 inwoners (1 januari 2007, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 160 km2 (waarvan 10 km2 water).

Sinds 1 januari 1997 bestaat de gemeente Steenbergen in zijn huidige vorm.

De stad heeft een haven, aan de Steenbergse Vliet.

Voor het stadhuis is een standbeeld te vinden van een heraut, ter herinnering aan het feit dat Steenbergen vroeger een vestingstad was.

Ook de puntige vorm van de Krommeweg herinnert aan de vestingtijd.

De plattegrond van Steenbergen laat dit duidelijk zien.

Als vestingstad was Steenbergen onderdeel van de West-Brabantse waterlinie.

Gummaruskerk aan de Markt

Leegstaande villa Bakx aan de Westdam

Parkje aan de Zuidwal

Steenbergsche Haven

Steenbergen:

De “Nassaustad” Steenbergen verkreeg in 1272 stadsrechten en vervult van oudsher een regiofunctie.

Het sfeervolle winkelcentrum getuigt daar nadrukkelijk van.

Er is een rijk gevarieerd winkelbestand, er zijn goede horecavoorzieningen en meerdere merken vertegenwoordigende garagebedrijven.

Het bankwezen is in ruime mate aanwezig.

Op het gebied van voortgezet onderwijs en maatschappelijke dienstverlening zijn regionale instellingen aanwezig.

Naast de basisgezondheidszorg beschikt de stad over een polikliniek, een verpleegtehuis, en een 3-tal verzorgingstehuizen,

welke laatste gelegen zijn in de kernen Steenbergen, Dinteloord en Nieuw-Vossemeer.

Iedere woensdagmiddag heeft Steenbergen een markt met regionale uitstraling.

Naast de agrarische ontwikkeling, onder andere in de glastuinbouw, kent Steenbergen een sterke industriële bedrijvigheid.

Watertoren van Steenbergen

Doktersdreefje nummer 2

Zicht in Nicolaas Peckstraat

Huizenblok aan de Kade

Geschiedenis:

Steenbergen wordt het eerst genoemd in het jaar 1272 in een officiële akte, waarin Arnoud van Leuven, de Heer van Breda, het grondgebied en inwoners van Steenbergen beschrijft en een aantal bepalingen stelt ten aanzien van straffen bij overtredingen.

In de vroege 14e eeuw ondergaat Steenbergen echter een periode van grote groei.

Onder de klei ligt zogenaamde moer.

Deze wordt uitgegraven, gedroogd en gebruikt als brandstof.

De inwoners koken de as van die brandstof, dat door kristallisatie weer zout oplevert.

Steenbergen ontwikkelt zich tot een zogenaamde moerstede.

Het zout dat werd gewonnen werd verscheept naar de rijke Vlaamse steden, voornamelijk Antwerpen, Brugge en Gent.

Tot 1500 kon de plaats leven van zijn zoutopbrengsten.

Zicht in Grote Kerkstraat

Nederlands Hervormde Kerk in de steigers – Kerkplein

(Foto: mei 2007)

Nederlands Hervormde Kerk uit de steigers – Kerkplein

(Foto: 11 september 2008)

Café Hoek Markt – Westdam

Zicht in Blauwstraat

(een toevalligheid: zie die persoon welke daar uit het raam hangt! Een inbreker?)

De Wallevis aan de Kade

In het jaar 1286 viel het oude Land van Breda uiteen in twee delen: het Land van Breda en het Land van Bergen op Zoom.

Een deel ervan, waaronder Steenbergen, bleef gemeenschappelijk bezit van de beide heerlijkheden.

In de loop van de 14e eeuw ontwikkelt Steenbergen zich van dorp tot stad.

Er vestigden zich poorters, welke de handelsactiviteiten opbouwden en uitbreidden.

Dit had tot gevolg dat Steenbergen belangrijke rechten verwierf, zoals de aanleg van een ommuring, het openen van een haven en het houden van een jaarmarkt.

Steenbergen was nu een handelsstad en een van de belangrijkste havenplaatsen in West-Brabant.

Ondermeer omdat Steenbergenaren deelnamen aan de veel bredere handel met Groot-Brittannië, Vlaanderen en Denemarken.

Na een aantal geschillen tussen het Land van Bergen op Zoom en Breda werd Steenbergen in het jaar 1458 verdeeld.

Als een gevolg hiervan kwam Steenbergen aan Nassau toe en is de stad tot 1795 toe een Heerlijkheid van Johan van Nassau en Oranje gebleven.

Door de gestage toename van het inwoneraantal rond 1890 breidde de stad zich van lieverlee uit.

De vergroting van de stadskern vond aanvankelijk plaats langs de toegangswegen tot de stad in de vorm van lintbebouwing.

In 1941 volgde echter de vaststelling van een eerste grote uitbreidingsplan, dat zich hoofdzakelijk beperkte tot het gebied binnen de oude vestinggrachten.

De uitvoering van dit plan, gestagneerd door de oorlog, kwam tot stand van 1948-1956.

De volgende uitbreidingsplannen voorzagen in woningbouw ten noorden van de Molenweg, Steenbergen-Zuid en recentelijker in Steenbergen Noord-Oost.

Apotheek aan het Kerkplein

Zicht in de Visserstraat

Zicht in de Poststraat

Gebouwrje aan de Westhavendijk

Overige kernen in de Gemeente Steenbergen:

De Heen:

Met 600 inwoners is De Heen het kleinste dorp van de gemeente Steenbergen.

Gelegen aan de Steenbergse Vliet, maakt een recreatieve ontwikkeling door.

Grotendeels door haar ligging bij een stilte natuurgebied, gelegen tussen de slikken van De Heen en de Dintelse Gorzen.

Dinteloord:

Met ruim 5.600 inwoners is Dinteloord de op één na grootse nederzetting in de gemeente Steenbergen.

In tegenstelling tot de rest van de gemeente doet Dinteloord, dankzij haar cultuur-historische ontwikkeling, Hollands aan.

Het plaatselijke dialect, behorend tot het Westhoeks, is dan ook niet Brabants maar Hollands van aard, met Brabantse invloeden.

In 1693 kreeg het van de koning-stadhouder Willem III een kerk aangeboden.

Deze Nederlands Hervormde kerk is een historische bezienswaardigheid.

In 2005 werd het 400 jarig jubileum gevierd.

Kruisland:

Een dorp met zo'n 2.500 inwoners.

Kruisland wordt gekenmerkt door een bijzonder hecht verenigingsleven, vooral de plaatselijke harmonie en voetbalploeg zijn hiervan goede voorbeelden.

Doordat het zich tussen Roosendaal en Steenbergen bevindt, heeft het een bijzonder eigen karakter.

In 1987 vierde het haar 500-jarig bestaan.

Heense Molen:

De Heense Molen is een buurtschap van ongeveer 50 inwoners en wordt als zodanig niet als officiële kern door en van de gemeente Steenbergen erkend.

De molen waarnaar het gehucht vernoemd is, is in slechte staat, maar er zijn plannen om de molen te restaureren.

De Heense Molen

Welberg:

Het dorp Welberg, met zo’n 1.500 inwoners, was oorspronkelijk een zelfstandig dorp,

maar sinds de uitbreidingen van Steenbergen op het einde van de 19e eeuw zijn de gemeente besturen vastgelegd.

Vandaag de dag vormen Steenbergen en Welberg één stedelijk gebied.

Nieuw-Vossemeer:

Een landelijke gelegen dorp met ongeveer 2.300 inwoners.

Het dorp ligt aan het Schelde-Rijnkanaal en is vooral bekend geworden door de Merijntje Gijzen romans van A.M. de Jong.

In Nieuw-Vossemeer zijn onder andere gevestigd het Nederlands Molenmuseum en het A.M. de Jong Museum.

Haar inwoners kennen een sterke rivaliteit met Oud-Vossemeer, dat zich op het voormalige eiland Tholen, in Zeeland, bevindt.

Openbaar vervoer:

Het openbaar vervoer wordt per bus verzorgd door Veolia Transport.

Steenbergen heeft daardoor goede verbindingen met Bergen op Zoom, Rotterdam Zuidplein, Roosendaal, Oud Gastel

en een buurtbusverbinding naar Sint-Philipsland.

Op de bus naar Rotterdam na, stoppen alle busdiensten op het busstation gelegen aan de Burgemeester van Loonstraat.

Oorlogsmonument aan het Kerkplein

(zie die afschuwelijke gevel op de achtergrond!)

Hoekpand Berenstraat – Simonshaven

Modehuis Oerlemans – Kaaistraat

Zicht in het Doornedijkje

Economie:

Naast de agrarische ontwikkelingen, onder andere in de glastuinbouw, kent Steenbergen een sterke industriële bedrijvigheid.

Bedrijven zoals Fuji Color (PrestoPrint), Pontmeyer, Koopmans meelfabrieken en de Suikerunie hebben Steenbergen als vestigingsplaats gekozen.

Industriegebieden:

De uitstekende ligging tussen de wereldhavens Antwerpen en Rotterdam, maakt Steenbergen aantrekkelijk voor ondernemers.

Er zijn 3 grote industriegebieden, met diverse grote bedrijven:

Reinierpolder I

Reinierpolder II

Molenkreek

Stadhuis – Kaaistraat

Pand aan de Simonshaven

Appartementencomplex De Tilborgh – Burgemeester Van Loonstraat

Zicht op Gummaruskerk (1)

Evenementen:

Carnaval, een unieke samensmelting van leut (plezier) en Steenbergse folklore.

De Steenbergse jaarmarkt, staat ieder jaar bol van kramen en muziek.

Borstrock, hét rockgebeuren van West-Brabant.

Sinds jaar en dag gehouden in Nieuw-Vossemeer.

Muza, hét muziekfeest van Dinteloord.

Het wordt vaak het carnaval van Dinteloord genoemd (ook al vindt het plaats in Augustus), duurt drie dagen lang en is een begrip in Steenbergen en omstreken.

Het Jaarconcert van Harmonie Volharding.

Een gethematiseerd muziekspektakel, met plaats voor honderden mensen.

Carnaval:

De musverbranding om middernacht luidt het einde in van het Strienestads carnaval.

Elk jaar wanneer carnaval weer losbarst, verandert Steenbergen in Strienestad.

De inwoners zijn dan geen Steenbergenaren meer, maar Bietboerkes en Meerminnekes.

Strienestad:

De Striene was een water dat liep tussen de Schelde bij Tholen en de Maas.

Na de Sint-Elisabethsvloed in 1421 is het water de Striene opgehouden te bestaan

en is de carnavalsnaam voor (de stad) Steenbergen.

Kenmerkend voor het Steenbergs carnaval is dat veel namen en personages hun oorsprong vinden in de geschiedenis van de stad.

Bietboerkes:

(“suikerbietboeren”)

is de benaming voor mannen tijdens het feest en refereert naar de, inmiddels naar Dinteloord verschoven, suikerindustrie

die zich in 1871 in de stad vestigde en de plaatselijke industrie en landbouw bijna een eeuw domineerde.

De vrouwen worden Meerminnekes (“zeemeerminnen”) genoemd, wat weer verwijst naar het stadswapen.

Op een Prins Carnaval na, komen in het Steenbergse carnaval enkel nog unieke figuren voor.

Deze zijn de Deftige Flodder, de Mussenkoning en Jan Oorlog.

Bij het jeugdgevolg wordt hieraan een leutvrouwke aan toegevoegd.

Naast Steenbergen hebben ook de meeste andere kernen een carnavalsnaam:

De Heen: Strienedurpke

Dinteloord: Peejlòòfdurp

(Opmerking: doordat het protestantisme Dinteloord tot min of meer de secularisatie heeft gedomineerd, is er amper een lokale carnavalstraditie.)

Welberg: Raldal

Kruisland: Pompedurp

Nieuw-Vossemeer: ‘t Vossen-ol

Het oude postkantoor Hoek Kaaistraat/Poststraat

Zicht in de Berenstraat

De witte villa Hoek Kaaistraat/Burgemeester Van Loonstraat

(Tijdens renovatie)

Woonvoorziening De Clockskens

Sport en recreatie:

De gemeente Steenbergen heeft een aantal bekende clubs en verenigingen:

Steenbergen:

Duikvereniging Emergo

Tennisvereniging Steenbergen

Harmonie Volharding

Harmonie Amicitia

Accordeon orkest Osivio

VV Steenbergen (voetbal)

Theatergroep Totaal Cameleon

Kreatief centrum Steenbergen

The Strienestars (majorettes)

Zwemvereniging De Meermin

Tafeltennisclub Steenbergen

Badminton Vereniging Steenbergen (BVS)

Turnvereniging TRAFO Steenbergen

Dinteloord:

Tennis vereniging Dinteloord

Harmonie Volharding

Voetbalvereniging DIVO

VV Dinteloord (voetbal)

Voleybalvereniging Voverdi

Kruisland:

Theatergroep TV Souffle

Sportclub Kruisland (voetbal)

Ponyclub Graaf Engelbrechtjes

Tennisvereniging Krego

Tourclub Kruisland (wielrennen)

Harmonie St Cecilia

De Heen:

VV De Heen (voetbal)

Welberg:

VV SC Welberg (voetbal)

Nieuw-Vossemeer:

Voetbalvereniging NVS

Tennisvereniging NVTV

Harmonie Semper Crescendo

Majorette-vereniging The Diamonds

Monumenten:

Naast diverse historische panden, beschikt Steenbergen over een aantal monumentale gebouwen.

De door Jos Cuypers en Jan Stuyt ontworpen Sint-Gummaruskerk is met 78,5 meter het hoogste gebouw van Steenbergen.

De protestantse kerk en oude watertoren, nu een kinderdagverblijf, zijn eveneens symbolen van de stad.

In Dinteloord is de Nederlands Hervormde kerk, geschonken vlak na de 80-jarige oorlog, te vinden.

Naast de diverse kerken en gebouwen zijn ook de restanten van de vestingwerken nog te zien.

Zicht in de Kromme Elleboog (1)

Zicht in de Kromme Elleboog (2)

Wouwsestraat nummer 54

Fabrieksdijk nummer 1

Doorkijkje

Bekende Steenbergenaren:

Geboren in Steenbergen:

Ad van Baal, generaal bij de Landmacht

Ella Vogelaar, minister van Wonen, Wijken en Integratie in kabinet-Balkenende IV

Pierre van Hooijdonk, voetballer

Zicht op Gummaruskerk (2)

Zicht op Zuidwal

Zicht in Havenpad

Leegstaand bedrijfspand aan de Steenbergsche Haven

Fujifilm Benelux B.V. – Franseweg 65

Van Wensen Handelsonderneming – Dinteloordseweg 51

Zie ook de website: www.steenbergenstad.nl

Mijn indruk van Steenbergen: Steenbergen is een gezellige stad! Steenbergen heb ik in het verleden al diverse malen bewandeld. De winkelstraten rondom de Markt zijn een gebied waar het ronduit gezegd goed vertoeven is. Er zijn vele horecagelegenheden aanwezig met diverse terrasjes. Het oude centrum is best wel groot. Je mag ook met de auto door de meeste straten rijden, maar echt druk is het er niet. Doch, mensen zijn er volop te vinden, althans voetgangers. Het verkeer rondom het oude centrum is vrij druk te noemen. Steenbergen kent veel arbeiderswoningen. Persoonlijk gezien heeft Steenbergen op de reeds bewandelde dorpen voor mij een ‘streepje’ voor. Mijn oma (Adriana Bernaards) is daar in 1890 geboren en met deze ‘wetenschap’ in mijn achterhoofd leek mij het wel aardig, daar in een apart verhaaltje iets over te vertellen. Dit zal spoedig volgen. Ook een oud-collega Sjors Schuurman is in Steenbergen woonachtig en ook nog familie van mijn moeders kant (Abbenhuis). Het enige wat me ’n beetje opviel waren de nieuwbouwwoningen zonet achter het oude centrum, nabij het water. Deze zijn zeker niet aangepast gebouwd en horen in feite thuis in een achterafwijk. Het deed me gelijk denken aan al die lelijke bebouwing in het centrum van Breda! Het zou me niet verbazen dat dezelfde architecten hier hebben huisgehouden! De vele arbeiderswoningen aan de andere kant van het centrum vind ik veel beter tot zijn recht komen. Ondanks het toch maar vrij eenvoudige gevels zijn. Deze vind ik gewoon beter passen bij Steenbergen. Steenbergen is zeker geen ‘rijke lui’s gemeente,’ maar een gemeente waar het ‘wemelt’ van harde werkers, die er samen voor hebben gezorgd dat Steenbergen een zeer goede uitstraling heeft. Bezijden deze arbeiderswoningen ligt nog een prachtig parkje aan een watertje dat een voormalige gracht was van de vestingwerken uit vroegere tijden. Ik bedoel hier de Zuidwal. Nog een opvallende situatie vond ik in Steenbergen terug. Steenbergen kent vele steegjes die er allen zeer goed verzorgd uitzien. Door een aantal van deze steegjes ben ik doorheen gelopen en het heeft de sfeer zoals ik die ook nog van Breda ken. De Gummaruskerk (uit 1903) is een kolossaal stukje bouwwerk en oogt ook hier veel groter dan op de foto’s doet vermoeden. De meeste panden in het centrum zijn duidelijk nog uit de negentiende eeuw, met enkele nieuwbouwpanden hier tussenin. Helaas stond de Nederlands Hervormde kerk in de steigers en oogt op dit moment alsof men een wolkenkrabber aan het bouwen is. Een ding is daarom wel duidelijk. Er wordt in ieder geval aan onderhoud gedaan betreffende het culturele erfgoed. Want men is nog met meer panden bezig deze te restaureren. Kortom, het was een geweldige ervaring om Steenbergen weer eens te mogen aanschouwen en het kostte me toch wel enkele uren een en ander op beeld vast te leggen. Er liggen ook nog een aantal dorpen rond Steenbergen die ik in de nabije toekomst nog zal gaan bezoeken en deze verslagen zullen zo spoedig mogelijk volgen.

Aanvulling:

(20 juli 2008)

Hoekwoning/winkel Markt - Grote Kerkstraat/Blauwstraat (Foto uit 1922)

(2 foto’s: ingezonden door: Hank Bahlmann – Canada)

Aanvulling:

(31 maart 2009)

Hoekwoning/winkel Markt - Grote Kerkstraat/Blauwstraat, maar nu op 31 maart 2009

Boonhil 37 – Steenbergen

Het logeeradres van Br. Casimiro Kuypers in augustus 1942 en 1943.

Toenmalige bewoners: de familie Aarden-Koenraad.

Zicht op de hoeve aan de Boonhil 37 – Steenbergen

Idem, foto uit 1982

(ingezonden door Br. Casimiro Kuypers – Brazilië)

(31 juli 2010)

Idem, foto uit 1982 – vanuit een andere hoek – de hoge bomen aan de oprijlaan waren toen nog aanwezig

(ingezonden door Br. Casimiro Kuypers – Brazilië)

(31 juli 2010)

Hieronder nog enkele recente foto’s van Broeder Casimiro Kuypers uit Brazilië:

(Ingezonden: 31 juli 2010)

Werkzaamheden aan een waterloopje

Verwijderen van een groot stuk natuursteen in de tuin

Idem

Werkzaamheden aan de dakgoot

Zicht in de Boonhil – Steenbergen

(in de verte zichtbaar: de Gummaruskerk)

Schutsluis Bovensas (1) - Steenbergen

Woning (1) aan de Schutsluis Bovensas - Steenbergen

Woning (2) aan de Schutsluis Bovensas - Steenbergen

Schutsluis Bovensas (2) - Steenbergen

Hoeve, nabij de schutsluis

Plaquette (1) tegen de muur bij de ingang van de begraafplaats.

Plaquette (2) tegen de muur bij de ingang van de begraafplaats, met hieronder een toelichting:

Op het plaatselijk kerkhof van Steenbergen ligt een van de meest beroemde Britse piloten begraven: Guy Gibson, de leider van de aanval op de beroemde MÖhne Talsperre in het Sauerland. Dat was op 16 Mei 1943. In september 1944 is hij op onverklaarbare wijze op een terugvlucht verongelukt. Allerlaatste onderzoekingen doen vermoeden, dat er iets met de brandstoftoevoer niet in orde was. Hij en zijn navigator liggen daar naast elkaar begraven. Ik heb indertijd foto’s van deze graven gemaakt en die mee naar Engeland genomen, om ze aan de uitvinder van die speciale bommen te geven, hetgeen hij zeer op prijs stelde. Er zijn later twee straten in Steenbergen naar beide vliegeniers genoemd en die straten zijn gebouwd op de plek waar hij met zijn vliegtuig verongelukt is.

“Opdat zij niet vergeten worden,” zou het misschien interessant zijn, hierover ook iets op te nemen. Ik was er bij, toen er in 1978 (?) een speciale plaquette aan de ingang van dit kerkhof onthuld werd. Ik had gehoopt zijn opvolger, een even beroemde Britse vlieger: Leonard Cheshire te ontmoeten (die had ik al twee maal in Engeland ontmoet en een artikel geschreven over zijn na de oorlogse werk voor hospizen), maar hij was verhinderd. Toen heb ik een andere ook zeer bekende piloot getroffen: Tony Iveson. Allen zijn dus allang gestorven, maar ze mogen niet vergeten worden. Vriendelijke groeten, Br. Casimiro Kuypers (Brazilië).

Aanvulling:

(3 april 2009)